Bu yazımda ilköğretim 8. sınıf öğrencilerinin haziran ayı içerisinde gireceği eski adı Teog olan Liselere Geçiş Sınavı ile ilgili faydalı olacağını umduğum bilgiler vereceğim. Aşağıdaki tavsiyelerimin öğrencilerin başarılı bir sınav geçirmesine katkı sağlayacağını umut ediyorum. Tavsiyelerim daha çok matematik sorularına yönelik olacaktır.
Öncelikle sınavda heyecanınızı yenmeniz çok önemlidir. Kaygı ve stres yerine sınava çalışmış olmanın verdiği rahatlıkla sınava girmelisiniz. Velilerin de heyecanını kontrol altına alması gerekmektedir. Çünkü yapılan araştırmalar velilerin öğrencilerden daha fazla heyecanlandığını ve öğrencilerin de aşırı derecede heyecanlanmasına neden olduğunu göstermektedir. Eğer veli heyecanını yenemiyorsa, öğrencinin heyecanını yenen bir yakını ile sınav yerine gitmesi daha iyi olur.
Özellikle sınava yaklaştığınız günlerde yoğun fiziksel etkinliklerden kaçının. Allah korusun futbol oynarken veya bisiklet sürerken kalem kullandığınız elin kırılması ya da incinmesi hiç de istenen bir durum değildir.
Sınavdan önce aşırı su içmeyin ve yanlış bilgi olarak, beynin daha iyi çalışması için yenmesi gerektiği söylenen şekerli gıdaları ve içecekleri tüketmeyin. Aşırı şekerli gıdalar ve içecekler kan şekerinin ani yükselmesi ve düşmesine ve bunun sonucunda baş ağrısı, konsantrasyon bozukluğu ve elde uyuşmalara neden olabilir. Canan Karatay, öğrencilere günlük 3-4 tane yumurta yemelerini, bol bol fındık ve fıstık tüketmelerini, şekersiz Türk kahvesi içmelerini tavsiye ediyor. Sınavdan önce yediğiniz bir yiyecek veya içtiğiniz bir içecek sınavda karın ağrısı çekmenize neden olabilir. Besin zehirlenmeleri riski olduğu için sınavın bir gün öncesinde dışarıda yemek yenmemeli, mayonez, tavuk gibi çabuk bozulabilecek gıdalardan sakınılmalı ve açıkta satılan gıdalar tüketilmemelidir.
Sınav esnasında masanın üzerine içeceğinizi bırakmayınız. Suyu adınıza düzenlenmiş optik forma döküp zor durumda kalabilirsiniz. Ayrıca kız öğrencilerin saçlarını görüşü engellemeyecek şekilde bağlamaları gerekmektedir.
Sınav esnasında konsantrasyonunuzu bozan bir durum varsa gözetmenlere iletiniz.
Sınavda zamanı verimli kullanmalısınız. Takıldığınız sorularda vakit harcamayın. Soruya takılmayın. Öncelikle kolay soruları bulup çözmeyi hedefleyin. Yapamadığınız sorulara işaret koyun, mesela yuvarlak içine alın ve sonraki sorulara geçin. Daha sonra çözmek için bu işaretler size zaman kazandıracaktır. Optik formu işaretlemeyi en sona bırakmayınız. Bir soruyu boş bıraktığınızda sonraki sorunun cevabını optik formda yanlışlıkla boş bıraktığınız sorunun karşısına işaretleyerek kaydırma yapabilirsiniz. Bu konuda dikkatli olun ve çözdüğünüz sorunun numarasını gördükten sonra karşısına işaretleme yapınız. Türkçe dersinde uzun paragraf sorularında çok hızlı okumak önemlidir ancak matematik dersinde soruyu çok hızlı okumaya çalışmayın. Sindire sindire ve sadece önemli gördüğünüz yerlerin altını çizerek soruyu okuyun. Sınavda soruları çok hızlı okuman, zamandan tasarruf edeyim derken soruyu anlayamamandan dolayı çözümü için daha fazla zaman harcamana veya soruyu yanlış çözmene neden olabilir. Soruyu tam okuyup anlamadan kesinlikle çözüme başlamayın.
Albert Einsteın’ın şöyle dediği rivayet edilir;
Bana çözmem için bir soru bırakılsa ve bir saatlik süre tanınsa; 45 dakikasını soruyu tanıyıp okuyup anlamaya,10 dakikasını çözüm yolu üretmeye, geriye kalan 5 dakikasını da çözüme ayırırım.
Bazı deneme sınavlarında sorular çok zor olduğu için bazı öğrencilerimin sınav disiplininden koptuğunu ve daha sınav anında soruların zorluğundan şikayet ettiğini gözlemliyorum. Sınav eğer zor bir sınav ise herkese zordur. Yani bir öğrenciye zor diğer öğrencilere kolay soru sorulmuyor. Basit bir sınavdan çok fazla net yapan bir öğrenci, zor bir sınavda daha az net yaparak daha üst sıralarda yer alabilir. Kolay bir sınavdan 18 matematik neti ile istediği okulu kazanamayan bir öğrenci zor bir sınavda 15 net ile istediği okulu kazanabilir. Şu ana kadar yapılan en zor LGS olan 2018 Liselere Geçiş Sınavında bulunduğum ilçede 7-8 matematik neti yapan öğrencilerin Fen Lisesine gitmesi bu durumu en güzel şekilde özetler. Tabii burada daha az net yapsak da olur şeklinde düşünülmemeli. Mevcut şartlarda elinden gelenin en iyisini yapmaya çalışmalısın. Yoksa maçlarda hakeme pozisyona itiraz ederken maçın başladığının farkına varmayıp gol yiyen takım durumuna düşebilirsiniz. Soruyu okurken tüm soru cümlesini değil de sadece sorunun kilit noktası ve ipucu oluşturacağını düşündüğün bölümlerin altını çizmen daha faydalı olur. Özellikle soruyu çözmek için daha sonraya bıraktığınızda veya soruyu ikinci defa okuduğunuzda size kolaylık sağlar. Yapamadığınız sorulara tekrar döndüğünüzde o soru üzerinde yaptığınız işlemleri silerek veya ayrı bir yerde işlem basamaklarını baştan yazarak tekrar çözmeye çalışın. Çünkü daha önceki çözüm üzerinden giderseniz hatayı görmeniz zor olacaktır. Şekilli sorularda soruda verilen uzunluk, açı, eşlik vb. bilgileri mutlaka şeklin üzerinde uygun yerlere yazınız. Bu sorunun çözümünü görmenizi kolaylaştırdığı gibi hata oranınızı da düşürecektir. Özellikle cebirsel ifadeler başta olmak üzere artı ve eksi işaretlerine ve parantezlere dikkat ediniz. Bir tam sayının pozitif tam sayı kuvvetleri derken sıfırı almak, bir tam sayının doğal sayı kuvvetleri derken sıfırı almamak, sayının sıfırıncı kuvvetini yanlışlıkla sıfır almak(00 hariç 1 olmalı), 1 hariç sayının 1. kuvvetini 1 olarak almak(doğrusu sayının kendisi olmalı), asal çarpanı çarpan olarak, bir tam sayının doğal sayı kuvvetlerini katları olarak, çapı yarıçap olarak işlem yapmak öğrencilerin en çok yaptığı hatalardır.
Hiçbir soruyu küçümsemeyiniz. Çok kolay bir sorudaki ufak bir detay gözünüzden kaçabilir. O yüzden soru kolay diye kesinlikle rehavete kapılmayın. Soruyu kafadan çözmek, basit hatalar yapmanıza neden olabilir. Soruyla ilgili verilenleri ve ipuçlarını mutlaka şekil varsa şekildeki uygun yerlere ve kitapçığa yazınız. Sorunun çözümü ile ilgili şekil çiziniz. Şekil çizmeniz sorunun çözümünü kolaylaştırdığı gibi hata yapma ihtimalinizi de düşürür. Genelde öğrenciler değişik tarzda soru görünce çok zor zannedip önyargıyla yaklaşırlar. Sorunun zor görünmesinin nedeni sorunun zorluğu değil, öğrencinin ilk kez böyle bir soru ile karşılaşması olabilir. Size çok zor görünen ve çok değişik tarzda gelen bir soru basit düşünülerek çözülebilecek bir soru olabilir.
Bulduğunuz sonucun şıklarda olması kesin doğru olduğu anlamına gelmez. Çünkü soruyu hazırlayanlar, öğrencilerin yapabileceği genel hataları hesaplayıp, o hatalar sonucu bulabileceği yanlış cevapları şıklara yerleştirirler. Bulduğunuz sonuç şıklarda öğrenciyi şaşırtmak amacıyla bulunabilir. Bu da öğrenci için dezavantajdır. Çünkü öğrencinin soruyu çözerken yapacağı muhtemel hatalar sonucu ulaşacağı sonuçlar şıklarda olmasaydı, öğrenci bir yerlerde yanlış yaptığından emin olabilecekti. Soruyu çözerken sonuca ulaştığını düşündüğün anda bulduğun sonucu şıklarda görmenin büyüsüne kapılmayın. Soru kökünü son kez okuyun. Senin bulduğun sonuç ney? Senden ne isteniyor? Sonuç zannettiğin sayı, sonuca ulaşman için gerekli olan bir aşamanın sonucu olup sorunun çözümünü devam ettirmen gerekiyor olabilir. Unutma! Sınavlarda doğru şıklar kadar yanlış şıklar da özenle seçilmiştir.
Aşağıda 2024 LGS’de sorulan ve çoğu öğrencinin ters köşe olduğu soruyu inceleyiniz. Çoğu öğrenci 15 sonucunu işaretledi. 15’e 5 ilave etmeyi unuttu.)
Sınavlarda çok zor soruları yapabildiği halde basit soruları kaçıran bir öğrenci profili vardır. Bu tip öğrenciler kendini zor soru ve çözümlere odakladığı için, basit çözümleri görmekte zorlanır ve karmaşık düşünürler. O yüzden soruyu sakin bir şekilde okuyup anlamaya çalışın.
Bir soruyu çözerken bazen öğrenci bir şıkkın doğru olduğundan o kadar emindir ki diğer şıklara bakmadan bir şıkkı işaretler. Özellikle A ve B şıkkı öğrencinin doğru zannettiği şıksa. Bu gibi bir durumda doğru sandığınız bir şıkta özellikle şık bir açıklama ifade ediyorsa küçük bir ayrıntı ya da kelime oyunu dikkatinizden kaçmış olabilir. Bu yüzden bir şıkkın doğru olduğundan her ne kadar eminseniz de diğer şıklara da kısaca bir göz gezdirin. Belki sorunun cevabı sonraki şıklardadır. Sonraki şıklar doğru zannettiğiniz şıktaki gözden kaçırdığınız ayrıntıyı görmenizi sağlayabilir. Bazen hangisi doğrudur veya hangisi yanlıştır şeklindeki sorularda şıkların doğruluğunu ve yanlışlığını kontrol etmemiz gerekebilir. Bu tip sorularda kontrol etmesi uzun süren şıkkı sona bırakabiliriz. Çünkü o şıkkı kontrol etmeden diğer şıkları kontrol etmek bizi doğru cevaba ulaştırabilir. Böylece zamanı verimli kullanmış oluruz.
Daha önce çözdüğünüz bir soruya benzer bir soru ile karşılaşabilirsiniz. Bu durumda o soru sizin benzerini çözdüğünüz soruya belli bir yere kadar benziyor olabilir. Soru kökü daha önce çözdüğünüz benzer sorudan farklı bir bilgi istiyor olabilir. Bu yüzden dikkatli olun. Aşağıdaki sorular arasındaki çok ufak farklar ne demek istediğimi daha iyi anlatıyor.
Cevap: 1 sarı+5 mavi +8 kırmızı=14 Cevap: 4 mavi+7 kırmızı=11
Cevap: 1/7 Cevap: 1/10
Cevap 17 —- 8 turuncu 3 yeşil, 6 kırmızı
Bu torbadan en az kaç top alındığında turuncu, mavi, yeşil ve kırmızı topların çekilme olasılığı eşit olur?
Cevap: 21 —- Mavi 4, yeşil 7, kırmızı 10
Aşağıda bir sorunun birbirinin aynı gibi görünen ama farklı cevapları olan farklı versiyonlarını inceleyelim.
Soru 1: Özge 8 haftada kaç tane ingilizce kelime ezberlemiştir. Cevap: 8×10= 80 (50 tanesini zaten biliyordu)
Soru 2: Özge 8. haftada kaç tane ingilizce kelime ezberlemiştir. Cevap 10
Soru 3: Özge 8 hafta sonra kaç tane ingilizce kelime biliyordur. Cevap 50+80=130
Hangisi doğrudur veya yanlıştır tarzı sorularda şekil veya cümleden bir şey anlamadıysanız veya kısmen anladıysanız şıkları okumanız soruyu anlamanızı hatta cevaplamanızı sağlayabilir. Diğer şıklar hakkında fikriniz yoksa bile şıklardan birisinin verdiği bilgi size doğruyu buldurabilir. Özellikle denklem sorularının büyük çoğunluğunu şıklardan giderek çözebilirsiniz. Soruyu okuduktan sonra şıklara şöyle bir bakın. Şıklar size bir şeyler çağrıştırabilir.
Bir soruyu cevapladığınızda elde ettiğiniz ilk sonucu şıklarda görmenin büyüsüne kapılmayın. Çünkü soruyu hazırlayanlar, öğrencilerin soruyu çözerken yapacakları muhtemel hatalar ve yanlış anlamalar neticesinde bulacağı sonuçları şıklara yazmaktadır. Yani sınav sorularının doğru cevabı kadar yanlış cevapları da özenle belirlenir. Bu da öğrenci için dezavantajdır. Çünkü öğrencinin soruyu çözerken yapacağı muhtemel hatalar sonucu ulaşacağı sonuçlar şıklarda olmasaydı, öğrenci bir yerlerde yanlış yaptığından emin olabilecekti. Sınavda amaç sadece bilgiyi değil dikkati de ölçmektir. O yüzden sınav esnasında bilgi ve bilginin kullanımı, dikkat, soğukkanlı olma ve zamanı verimli kullanma başarıyı sağlamada önemlidir. Mesela yukarıdaki soruda çoğu öğrenci yaptığı işlem sonucu 9 sonucunu bulur ve A şıkkını işaretler, oysa cevap 11’dir. Soru kökü boyları eşit olduktan kaç yıl sonra şeklinde olsaydı cevap 9 olacaktı.
Bulduğunuz çözüm sonucunun şıklarda farklı bir gösterimi olabilir. Mesela önceki yıllarda teog sınavında öğrencilerimizin büyük bir bölümü bir sorunun cevabını 1/16 olarak buldu. Ancak şıklarda bu sayının ondalık gösterimi olan 0,0625 sayısını çoğu öğrenci işaretleyemedi. Aynı şekilde sonucu 32 bulabilirsiniz, ancak şıklarda 25 olabilir. Mesela eğimi 2/5 bulabilirsiniz, ancak şıklarda eğimin yüzde karşılığı olan %40 veya 0,4 olabilir. Sonuç olarak bulduğunuz 0,05 yerine şıklarda 5.10-2 yer alabilir. 1/25 yerine 5-2 veya √8 yerine 2√2 , √18 yerine 3√2 sonuçlarını şıklarda görebilirsiniz. √45/√5 işleminin sonucunda çoğu öğrenci cevap 3 olmasına rağmen yanlışlıkla 9’u işaretleyebilir. Şekilli sorularda verilmeyen uzunlukları bulmak için şekildeki uygun bir yerin uzunluğuna X diyerek denklem kurmanız gerekebilir.
Eğim sorularında dikey ve yatay uzunlukları hesaplayabileceğiniz dik üçgen arayın veya oluşturun. Genelde Eğim, Pisagor bağıntısı ve Benzerlik konularının ikisinin bir arada olduğu bir soru her zaman beklenen bir soru tipidir.
Olasılık sorularında olası durumları tek tek yazmanız gereken bir soru çıkma ihtimali vardır. Örnek sorular;
Önemli olan zor ve uzun işlem gerektiren sorular çözmek değildir. Önemli olan değişik, çözümü kısa ama çözümü görmesi konsantrasyon, dikkat ve basit düşünmeyi gerektiren soruları çözmektir. Bunun için kaliteli kaynaklardan sorular çözün. Kesinlikle gelişi güzel, özen gösterilmeden hazırlanmış, hatalı soru ve cevap anahtarlarının, çok uzun işlemler gerektiren, kazanım dışı, seviyenizin üzerinde gereksiz soruların olduğu kaynak kitap ve soru bankalarını kullanarak zaman ve enerjinizi boşa harcayıp moralinizi bozmayın. Özenle hazırlanmamış bu kaynaklardaki hatalı ve lisede göreceğiniz bazı sorular sizleri yanlış öğrenmelere, umutsuzluğa, bıkkınlığa sürükleyebilir. Deneme sınavlarını gerçek bir sınav gibi düşünerek önem verin. Sınavda zamanı verimli şekilde kullanmak için, evde deneme çözerken mutlaka zaman tutun.
Öğretmen ders anlatırken önemli gördüğünüz ve yanlış anlaşılmalara neden olabileceğini düşündüğünüz yerleri kısaca not alınız. Çözümünde zorlandığınız soruları mutlaka işaretleyin ve okulda öğretmenlerinize mutlaka sorun. Sınavdan önce daha önce işaretlediğiniz bu soruların çözümlerini ve öğretmeninizin aldırdığı ve kendinizin aldığı notları gözden geçirmeniz faydalı olacaktır. Sınavlarda matematik dersinde en yüksek notu alan öğrencilerin öğretmenlerine en çok soru soran öğrenciler olması tesadüf değildir.
Zihinden yaptığınız işlemleri bile kitapçığın üzerine yazınız. 2016 yılındaki 2. Teog sınavında 95 alan bir öğrencimiz yandaki soruda 11+12 işleminin sonucunu 23 yerine 21 yazarak 100’ü kaçırmıştı. Oysa bu işlemi kitapçığa yazsaydı büyük ihtimalle bu hatayı yapmayacaktı.
Sınavda 3 yanlış 1 doğruyu götürüyor. Aslında burada 3 yanlış 1 doğruyu götürür seklinde değil de 1 yanlış 1/3 doğruyu götürür şeklinde düşünmemiz daha doğru olur. 2 yanlış yapılması, doğrunun gitmeyeceği anlamına gelmez. 2 yanlış 0,666….. doğruyu götürür. 1/3 (0,3333…) doğrunun getireceği puan Türkiye genelinde binlerce öğrenciden az ya da fazla puan almanıza neden olur. Bu yüzden çözemediğiniz soruyu kesinlikle işaretlemeyiniz.
Sınav arasında, çıktığınız sınavın soruları hakkında arkadaşlarınızla konuşmayınız. Aklınız yanlış yaptığınızı öğrendiğiniz bir soruda kalabilir, hatta yanlış yaptığınız soru basit bir soru ise sizi üzülebilir, moralinizi bozabilir ve sayısal sınavına iyi konsantre olamazsınız. Sınav arasını dinlenerek ve ihtiyaçlarınızı gidererek geçiriniz.
Eğer bu yazıyı buraya kadar okuduysan, zaten “sınavdan kesinlikle erken çıkma” diye uyarmama gerek kalmayan ve profesyonel düşünen bir öğrencisindir. Artan zamanın olursa ki matematik testinde çoğu öğrencinin olmaz, boş kalan sorulara ve diğer soruların kontrolüne ayırmalısın.
2013 yılından beri yapılan 16 Teog testinin A kitapçıklarının cevap anahtarlarını incelediğimde şu ana kadar peş peşe 4 şıkkın da aynı olduğu görülmemiş. Hatta 2015 yılı 2. Teog sınavının A kitapçığı hariç diğer sınavlarda 3 şıkkın peş peşe geldiği de yok. Üç şıkkın ard arda aynı gelme olasılığı az da olsa var.(B,C ve D kitapçıklarının cevap anahtarlarını incelemedim) Sınavda ard arda aynı 4 şıkkı işaretlediyseniz bunlardan en az birinin yanlış olma ihtimali yüksektir. Böyle bir durumda şıklarda değişiklik yapamıyorsanız şıkları olduğu gibi bırakınız. Bazı öğrenciler yanlış sorudan şüphelenip doğru cevapladığı sorunun şıkkını silerek bu durumu düzeltmeye çalışıyor. Yandaki cevap anahtarı incelendiğinde 4. Sorudan 12. Soruya kadar 9 sorunun cevapları B ve C şıkları arasında gidip gelmiş. Bence olmaması gerekirdi. Kısaca şıklara takılmamanızda fayda var.
(Not: Bakanlığın ard arda 4 veya 5 soruda da aynı şıkkı cevap anahtarı olarak belirlemesi durumunda herhangi bir sorumluluk kabul etmiyorum. Yukarıdaki paragraftaki çıkarımlar tamamen kişiseldir.)
Teog sisteminde 1. ve 2. dönem 20+20 olmak üzere 40 soru soru ile 1 yılın konularından sınav yapılırken şimdi 1 yılın konularından 20 soru ile sınav yapılacak. 20 sorunun tüm sene işlenen konuları kapsaması için çoğu soru birden fazla kazanıma hitap edecektir. (Mesela eğim-pisagor, asal çarpanlar-olasılık, kareköklü ifadeler-olasılık vb. gibi iki kazanımı birlikte ölçen sorular)
Sınavı asla hayat memat meselesi olarak görmeyin. Elinden geleni yapmış olmanın verdiği rahatlıkla sınava gülerek girmeli ve çıkmalısın.
Sınavdan düşük puan almanız ileride başarısız olacağınız anlamına gelmediği gibi, yüksek puan almanız da ileride kesin başarılı olacağınız anlamına gelmez. Özellikle velilerimizde bu düşünceye sahip olmalı. Unutmayın! Allah ömür verdikçe birçok sınava gireceksiniz. Bu sadece onlardan bir tanesi olacak. Korkmadan, sınava gülerek girin, elinizden geleni yapın ve sınavdan gülerek çıkın.
Hiç bir şey, hiç bir sınavın sonucu senden daha değerli değil. Şimdiden hepinize başarılar dilerim.
Başarılı bir sınav geçirmeniz dileğiyle…
Cemal Kesik
İlköğretim Matematik Öğretmeni
www.karadenizli.biz
Not: Bu yazıdaki bilgilerin %100 doğru olduğununu iddia etmiyorum. Yazı tamamen kendi tecrübelerimi ve tahminlerimi yansıtmaktadır. Sınav hakkında kesin ve en net bilgi için Milli Eğitim Bakanlığının yayınlayacağı kılavuzu okumalı ve dikkate almalısınız.
Bu yazının kaynak göstermek şartıyla kullanımı serbesttir.
